تلسکوپی فرمان و چهارشاخه فرمان

سیستم فرمان خودرو یکی از مهم‌ترین بخش‌های مکانیکی و ایمنی آن به‌شمار می‌رود. در دنیای امروز، علاوه بر کنترل دقیق خودرو، حفظ ایمنی سرنشینان نیز در طراحی این سیستم بسیار اهمیت دارد. یکی از پیشرفت‌های مهم در این حوزه، استفاده از ستون فرمان تلسکوپی و چهار شاخه فرمان است که نقش حیاتی در بهبود عملکرد و افزایش ایمنی خودرو ایفا می‌کنند. در این مقاله، به‌طور جامع به بررسی ساختار، عملکرد، مزایا، معایب، نحوه نگهداری، تفاوت‌ها و کاربرد این دو جزء در خودروهای ایرانی و خارجی می‌پردازیم.

 معرفی تلسکوپی فرمان

ستون تلسکوپی فرمان (Telescopic Steering Column) نوعی طراحی پیشرفته در سیستم فرمان است که از چند بخش تودرتو تشکیل شده و در هنگام تصادف قابلیت جمع شدن دارد. این ویژگی باعث می‌شود که فرمان به‌جای برخورد به قفسه سینه راننده، درون خود جمع شده و بخشی از ضربه را جذب کند.

اجزای اصلی تلسکوپی فرمان

• لوله بیرونی و لوله داخلی (در هم فرو رونده)
• یاتاقان‌های داخلی برای تسهیل حرکت
• مفصل جهانی (U-joint)
• مکانیسم قفل ارتفاع و طول فرمان (در برخی مدل‌ها)

عملکرد

در شرایط عادی، این ستون فرمان همانند ستون‌های معمولی، چرخش فرمان را به جعبه فرمان منتقل می‌کند. اما در شرایطی که تصادف رخ دهد، ساختار تلسکوپی آن اجازه می‌دهد تا ستون فرمان در طول خود جمع شود و از انتقال نیروی شدید به راننده جلوگیری کند.

مزایا و معایب فرمان تلسکوپی

مزایا:

• افزایش ایمنی راننده در تصادف
• کاهش آسیب به بدن در هنگام ضربه
• قابلیت تنظیم طول و ارتفاع برای راحتی بیشتر راننده
• سازگاری با کیسه هوا

معایب:

• هزینه ساخت و تعمیر بالاتر نسبت به مدل‌های قدیمی
• نیاز به دقت در نصب و تنظیم مجدد

چهار شاخه فرمان چیست؟

چهار شاخه فرمان (Steering Universal Joint) بخشی از مکانیزم فرمان است که وظیفه انتقال زاویه‌ای نیرو از ستون فرمان به جعبه فرمان را برعهده دارد. این قطعه در مکان‌هایی که زاویه بین شفت فرمان و جعبه فرمان وجود دارد، امکان انتقال گشتاور را بدون از دست رفتن دقت فراهم می‌سازد.

اجزای چهار شاخه فرمان

• مفصل صلیبی شکل
• دو شاخه U شکل
• بلبرینگ یا بوش داخلی برای حرکت نرم‌تر

عملکرد

در خودروهایی که فاصله یا زاویه بین ستون فرمان و جعبه فرمان زیاد است، چهار شاخه فرمان به‌عنوان واسط عمل می‌کند تا چرخش فرمان بدون لقی و انحراف به جعبه فرمان منتقل شود.

نقش ایمنی در چهار شاخه و تلسکوپی فرمان

در طراحی نوین خودروها، بحث ایمنی در اولویت قرار دارد. ستون تلسکوپی فرمان به‌خاطر ساختار جمع‌شونده خود، نقش مهمی در محافظت از راننده دارد. همچنین چهار شاخه فرمان با داشتن قابلیت شکست کنترل‌شده، در زمان تصادف شدید مانع انتقال کامل نیرو به راننده می‌شود.

این دو قطعه مکمل یکدیگرند؛ یعنی در صورت شکست چهار شاخه، ستون تلسکوپی نیز با جمع شدن به حفظ جان راننده کمک می‌کند.

 استفاده از تلسکوپی فرمان و چهار شاخه در خودروهای ایرانی

در خودروهای داخلی، به‌ویژه محصولات ایران‌خودرو و سایپا، استفاده از این سیستم‌ها با پیشرفت‌هایی همراه بوده است:

• پژو 206 و 207: مجهز به فرمان تلسکوپی و چهار شاخه دوبل برای بهبود ایمنی
• سمند و دنا: برخوردار از سیستم تلسکوپی و طراحی مقاوم
• تارا: یکی از پیشرفته‌ترین فرمان‌های تولید داخل
• پراید و تیبا: نسخه‌های پایه فاقد تلسکوپی هستند اما برخی مدل‌ها از چهار شاخه بهره‌مندند

 مواد و متریال ساخت

• تلسکوپی فرمان: معمولاً از فولاد آلیاژی با مقاومت بالا ساخته می‌شود تا هم استحکام لازم و هم خاصیت جمع‌شدگی داشته باشد.
• چهار شاخه فرمان: فولاد سخت‌کاری شده و آلیاژهای ضدسایش برای مفصل و شفت استفاده می‌شود.
• یاتاقان‌ها و بوش‌ها: از جنس پلی‌آمید یا فلزات ضد اصطکاک برای روانی بیشتر حرکت

 نحوه نگهداری و تعمیرات

نگهداری تلسکوپی فرمان

• بررسی منظم اتصالات و مفاصل
• روغن‌کاری یاتاقان‌ها در بازه‌های مشخص
• چک کردن قفل تنظیم فرمان در مدل‌های قابل تنظیم

نگهداری چهار شاخه فرمان

• بررسی لقی و صدا در مفصل‌ها
• تعویض به‌موقع بوش یا بلبرینگ‌ها
• جلوگیری از برخورد آب و گرد و غبار با محل مفصل

 علائم خرابی و نیاز به تعویض

• لرزش فرمان در سرعت بالا یا هنگام چرخش
• ایجاد صدای غیرعادی از ناحیه زیر داشبورد یا کاپوت
• سختی در چرخاندن فرمان یا گیر کردن آن
• تنظیم نشدن ارتفاع یا طول فرمان

 مقایسه با فرمان‌های قدیمی

در گذشته، ستون‌های فرمان یک‌تکه و بدون قابلیت تنظیم یا جمع شدن بودند که در تصادف‌ها منجر به آسیب جدی به راننده می‌شدند. امروزه، فرمان تلسکوپی و چهار شاخه کمک کرده‌اند تا هم دقت رانندگی افزایش یابد و هم خطرات در تصادف کاهش یابد.

 خرید تلسکوپی فرمان و چهارشاخه فرمان در شیراز

فرمان تلسکوپی و چهار شاخه فرمان از جمله اجزای کلیدی و پیشرفته در سیستم فرمان خودروهای مدرن هستند. این اجزا نه‌تنها وظیفه انتقال نیروی چرخشی را دارند بلکه با طراحی ایمن خود، به‌طور مستقیم در کاهش خطرات جانی هنگام تصادف مؤثرند. آگاهی از ساختار، عملکرد و نشانه‌های خرابی آن‌ها می‌تواند به رانندگان در نگهداری بهتر خودرو کمک کرده و ایمنی سفرهای روزمره را افزایش دهد.

توصیه می‌شود خودروهایی با این سیستم را انتخاب کنید و در صورت نیاز به تعویض یا تعمیر، حتماً از قطعات استاندارد و برندهای معتبر استفاده نمایید.